Wat is EMDR-therapie? Zo helpt het bij trauma en angstklachten

Sommige gebeurtenissen laten een diepe indruk achter. Misschien heb je ooit een ongeluk meegemaakt, een ingrijpende medische ervaring gehad of een situatie meegemaakt die veel angst opriep. Vaak lukt het na verloop van tijd om zo’n gebeurtenis een plek te geven, maar soms blijft de herinnering sterk aanwezig.

Je kunt dan last krijgen van herbelevingen, stress, slaapproblemen of plotselinge angstreacties. Het kan voelen alsof je lichaam en gedachten nog steeds reageren op iets dat eigenlijk al voorbij is.

Een therapievorm die vaak wordt ingezet bij dit soort klachten is EMDR-therapie. Maar wat houdt EMDR precies in, wanneer wordt het gebruikt en bij welke klachten kan het helpen?

Wat is EMDR-therapie?

EMDR staat voor Eye Movement Desensitization and Reprocessing. Het is een psychotherapeutische behandelmethode die eind jaren tachtig werd ontwikkeld door de Amerikaanse psychologe Francine Shapiro.

Het doel van EMDR is om nare herinneringen minder emotioneel belastend te maken. Tijdens een EMDR-sessie vraagt de therapeut je om een ingrijpende herinnering op te roepen, terwijl je tegelijkertijd een andere taak uitvoert. Vaak gaat het om het volgen van de vingers van de therapeut met je ogen, maar soms worden ook geluiden of lichte tikjes gebruikt.

Volgens onderzoek kan deze combinatie ervoor zorgen dat de herinnering minder levendig en emotioneel intens wordt. Een verklaring hiervoor is de zogenaamde werkgeheugentheorie. Het werkgeheugen van ons brein heeft een beperkte capaciteit. Wanneer je tegelijkertijd een herinnering oproept en een andere taak uitvoert, wordt het moeilijker om die herinnering volledig scherp voor je te zien. Daardoor kan de emotionele lading afnemen.

Het doel van EMDR is dus niet dat je een herinnering vergeet, maar dat de gebeurtenis minder heftig voelt wanneer je eraan terugdenkt.

De rol van EMDR bij trauma

In de psychologie wordt gesproken van trauma wanneer een gebeurtenis zo ingrijpend is dat het brein moeite heeft om deze goed te verwerken. De herinnering kan dan als het ware “vast blijven zitten” in het geheugen.

Dit kan ervoor zorgen dat bepaalde triggers – bijvoorbeeld een geluid, geur of situatie – plotseling sterke emoties oproepen. Je lichaam reageert dan alsof de gebeurtenis opnieuw gebeurt.

Onderzoek laat zien dat traumatische herinneringen vaak anders worden opgeslagen in het brein dan gewone herinneringen. Hierdoor kunnen ze langdurig invloed hebben op emoties, gedrag en stressreacties.

EMDR-therapie richt zich op het opnieuw verwerken van deze herinneringen. Door de herinnering bewust op te roepen terwijl het brein tegelijkertijd een andere taak uitvoert, kan het brein de gebeurtenis als het ware opnieuw ordenen. Veel mensen merken dat de herinnering daarna minder heftig voelt en minder invloed heeft op hun dagelijks leven.

Wanneer wordt EMDR ingezet?

EMDR wordt vooral toegepast wanneer klachten duidelijk gekoppeld zijn aan een specifieke gebeurtenis. Dat kan een groot trauma zijn, maar ook een ervaring die op het eerste gezicht minder extreem lijkt.

Voorbeelden van situaties waarbij EMDR kan worden ingezet zijn:

• een verkeersongeluk
• geweld of bedreiging
• een moeilijke bevalling
• verlies van een dierbare
• langdurig pesten
• een medische ingreep of ziekenhuisopname

Soms beseffen mensen pas later dat een gebeurtenis meer impact heeft gehad dan ze aanvankelijk dachten. Klachten kunnen bijvoorbeeld pas maanden of jaren later ontstaan.

In zulke gevallen kan EMDR helpen om de emotionele reactie op de gebeurtenis te verminderen.

Bij welke klachten kan EMDR helpen?

EMDR wordt vaak ingezet bij posttraumatische stressstoornis (PTSS), maar ook bij andere klachten waarbij een specifieke herinnering een rol speelt.

Voorbeelden van klachten waarbij EMDR kan helpen zijn:

• angstklachten of paniekaanvallen
• stressklachten
• slaapproblemen
• fobieën
• negatieve overtuigingen over jezelf
• herbelevingen van een nare gebeurtenis

Verschillende internationale richtlijnen, waaronder die van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), noemen EMDR als een mogelijke behandeling voor traumagerelateerde klachten zoals PTSS.

Wil je meer weten over hoe EMDR werkt en wanneer deze therapie kan worden ingezet? In dit artikel over of EMDR kan helpen na een trauma vind je uitgebreide uitleg en antwoorden op veelgestelde vragen.

Hoe ziet een EMDR-behandeling eruit?

Een EMDR-traject begint meestal met een intakegesprek. Tijdens dit gesprek bespreek je samen met de therapeut welke klachten je ervaart en welke gebeurtenis mogelijk een rol speelt.

Vervolgens wordt bepaald welke herinnering centraal staat in de behandeling. Tijdens de EMDR-sessie denk je kort terug aan die gebeurtenis terwijl je de vingers van de therapeut volgt met je ogen of andere vormen van bilaterale stimulatie krijgt.

Na iedere serie oogbewegingen wordt gevraagd wat er door je hoofd gaat. Vaak verandert de herinnering stap voor stap: beelden worden minder scherp, emoties nemen af of er ontstaan nieuwe inzichten.

Het aantal sessies verschilt per persoon en per situatie. Sommige mensen merken al na een paar sessies dat de emotionele lading van de herinnering sterk is verminderd.

Ben je op zoek naar een therapeut die EMDR aanbiedt? Op het platform van Geef Inzicht met EMDR-therapie experts kun je aangesloten behandelaars vinden en filteren op symptomen, wachttijd, online of offline sessies, tarieven en locatie.

Wat zegt wetenschappelijk onderzoek over EMDR?

EMDR is een van de meest onderzochte behandelmethoden voor traumagerelateerde klachten. Verschillende studies en meta-analyses laten zien dat EMDR effectief kan zijn bij de behandeling van PTSS.

Veel onderzoekers verklaren het effect van EMDR vanuit de werkgeheugentheorie: doordat het werkgeheugen wordt belast tijdens het ophalen van de herinnering, wordt deze minder emotioneel intens opgeslagen.

Hoewel er nog discussie bestaat over het exacte werkingsmechanisme, wordt EMDR in veel internationale behandelrichtlijnen genoemd als een mogelijke behandeling voor trauma.

Tot slot

Een ingrijpende gebeurtenis kan soms langer invloed hebben op je leven dan je zou willen. Herinneringen kunnen onverwacht emoties oproepen of zorgen voor angst en stress in situaties die daar eigenlijk niet direct mee te maken hebben.

EMDR-therapie kan helpen om zulke herinneringen opnieuw te verwerken, waardoor de emotionele lading afneemt. Voor veel mensen betekent dit dat ze een gebeurtenis eindelijk kunnen loslaten en weer meer rust ervaren in het dagelijks leven.

Als je merkt dat een bepaalde ervaring je blijft bezighouden, kan het waardevol zijn om te onderzoeken welke vorm van ondersteuning het beste bij je past.