Ontspanning als sleutel tijdens de overgang: waarom ‘even niks’ zo belangrijk is

Bij de overgang denken we vaak meteen aan opvliegers en hormonen. En ja, die horen erbij. Maar wie er middenin zit, weet dat het verhaal veel groter is. Het is een fase waarin je lijf anders reageert, je hoofd sneller volloopt en je stressniveau soms structureel hoger lijkt te liggen dan vroeger.

Wat je eerder moeiteloos combineerde – werk, gezin, sociale afspraken – kan ineens voelen als te veel. Alsof je systeem sneller “vol” zit. Dat is geen aanstellerij en al helemaal geen zwakte. Het is simpelweg wat er gebeurt wanneer je lichaam door hormonale veranderingen anders met prikkels en stress omgaat.

Juist daarom wordt ontspanning tijdens de overgang zo belangrijk. Niet als luxe extra, maar als basis.

Wat stress en cortisol met je lichaam doen tijdens de overgang

Tijdens de overgang verandert de aanmaak van oestrogeen en progesteron. Dat zijn niet alleen hormonen die je cyclus regelen, maar ze spelen ook een rol bij slaap, stemming en stress. Onderzoek laat zien dat een daling van oestrogeen invloed heeft op de hypothalamus, het deel van de hersenen dat onder andere betrokken is bij temperatuurregulatie en stressreacties (Harvard Health Publishing).

Daar komt cortisol bij kijken: het hormoon dat vrijkomt wanneer je lichaam stress ervaart. Normaal gesproken stijgt cortisol kort en zakt het daarna weer. Maar tijdens de overgang verloopt dat proces vaak minder soepel. Endocrinoloog dr. Sara Gottfried beschrijft dat vrouwen in deze fase gevoeliger zijn voor langdurig verhoogde cortisolspiegels, wat zich kan uiten in gespannen spieren, slechter slapen, prikkelbaarheid en een constant gevoel van onrust (Gottfried, Women, Food and Hormones).

Het gevolg? Je lichaam staat vaker “aan”, zelfs op momenten waarop je eigenlijk tot rust zou moeten komen.

Waarom ‘even niks’ zo moeilijk – en juist zo nodig – is

Misschien herken je het wel: je zit eindelijk op de bank, maar in plaats van ontspanning voel je onrust. Je hoofd blijft doorgaan, je grijpt naar je telefoon of zet toch nog even iets aan. Echt niks doen voelt ongemakkelijk.

Toch is juist dat moment van rust essentieel. Psychiater en stressonderzoeker dr. Judith Orloff legt uit dat langdurige stress het deel van het zenuwstelsel dat verantwoordelijk is voor ontspanning en herstel onderdrukt. Zonder bewuste rustmomenten blijft je lichaam spanning vasthouden, ook als je fysiek niets doet (Orloff, The Empath’s Survival Guide).

Ontspanning hoeft daarbij niet groots of ingewikkeld te zijn. Het zit vaak in kleine keuzes: een wandeling zonder podcast, een avond zonder schermen of simpelweg even liggen zonder doel.

Lichamelijke spanning hoort er vaak bij

Wat veel vrouwen verrast, is hoe lichamelijk stress zich kan uiten tijdens de overgang. Stijve schouders, een gespannen nek, zeurende gewrichten of een onrustig gevoel in het lijf komen vaak voor. De North American Menopause Society beschrijft een duidelijke relatie tussen hormonale veranderingen, spier- en gewrichtsklachten en verhoogde stressgevoeligheid.

Dat maakt ontspanning niet alleen iets mentaals, maar ook fysieks. Door je lichaam letterlijk de ruimte te geven om spanning los te laten, help je je zenuwstelsel om weer in balans te komen.

Vergeet ook je basis niet

Ontspanning begint niet alleen bij wat je toevoegt, maar ook bij wat je weglaat. Schommelingen in je bloedsuikerspiegel kunnen stressreacties versterken en daarmee ook invloed hebben op cortisol. Een stabiele start van de dag kan daarom meer impact hebben dan je denkt. Wie hier meer over wil lezen, kan dit artikel over een suikerdip bekijken.

Voedingsdeskundige dr. Amy Shah benadrukt dat voeding, stress en hormonale veranderingen tijdens de overgang nauw met elkaar samenhangen. Kleine aanpassingen kunnen al bijdragen aan meer rust in je lichaam (Shah, I’m So Effing Tired).

Zachter zijn voor jezelf

Misschien wel de grootste uitdaging tijdens de overgang: accepteren dat je niet meer alles hoeft te kunnen. Waar je lijf vroeger meeging in een hoog tempo, vraagt het nu om aandacht, vertraging en herstel.

Ontspanning is geen beloning na een productieve dag. Het is een voorwaarde om je goed te blijven voelen. ‘Even niks’ is geen tijdverspilling, maar een signaal aan je lichaam dat het veilig is om los te laten.

En juist in deze levensfase kan dat het verschil maken tussen doormodderen en echt goed voor jezelf zorgen.