Zoutdeeg maken met de kids: zo wordt jullie knutselmiddag een succes

Weet je nog hoe het rook in de klas als juf de zoutdeeg-werkjes uit de oven haalde? Bij ons thuis is zoutdeeg maken nog steeds een vaste prik op regenachtige woensdagmiddagen. Je hebt alleen bloem, zout, water en een scheutje olie nodig, dus de kans is groot dat je nu al alles in huis hebt. In dit artikel lees je mijn favoriete zoutdeeg recept, hoe lang het in de oven moet, hoe je het zonder oven droogt en wat je er allemaal van kunt maken.

Wat is zoutdeeg (of brooddeeg)?

Zoutdeeg is een soort klei die je zelf maakt van keukeningrediënten. Veel mensen kennen het ook als brooddeeg, omdat het eruitziet als een broodje en je het in de oven bakt. Brooddeeg knutselen en met zoutdeeg werken zijn dus precies hetzelfde. Het grote verschil met gekochte klei of speeldeeg: zoutdeeg wordt keihard als je het bakt of laat drogen. Daardoor kun je er blijvende werkjes van maken, zoals kersthangers, naambordjes of een handafdruk van je kleintje.

Is het giftig? Nee, maar lekker is anders. Door de grote hoeveelheid zout spugen de meeste kinderen het na één hapje meteen weer uit. Hou bij hele kleine kinderen wel een oogje in het zeil, want veel zout binnenkrijgen is niet goed.

Zoutdeeg recept: dit heb je nodig

Het makkelijkste is werken met kopjes. Welk kopje je pakt maakt niet uit, zolang je steeds hetzelfde kopje gebruikt. Met deze hoeveelheid kunnen twee tot drie kinderen een middag vooruit.

• 2 kopjes bloem (gewone tarwebloem, geen zelfrijzend bakmeel)
• 1 kopje fijn zout
• 1 kopje lauw water
• 1 eetlepel zonnebloemolie, olijfolie of babyolie

Waarom geen zelfrijzend bakmeel? Daar zit rijsmiddel in, waardoor je mooie figuurtjes in de oven gaan opbollen en scheuren.

Zoutdeeg maken in grammen

Werk je liever met de weegschaal? Neem dan 250 gram bloem, 250 gram fijn zout, ongeveer 150 ml lauw water en een eetlepel olie. Giet het water er beetje bij beetje bij, want de ene bloem neemt meer vocht op dan de andere.

Zelf zoutdeeg maken: het stappenplan

1. Mengen. Doe de bloem en het zout in een grote kom en roer het door elkaar.
2. Vocht erbij. Voeg het water en de olie toe.
3. Kneden. Kneed met je handen tot je een soepele, gladde bal hebt. Dit duurt een minuut of vijf. Een mooie klus voor kleine handjes.
4. Bijsturen. Plakt het deeg aan je vingers? Strooi er wat bloem bij. Brokkelt het? Dan mag er een klein scheutje water bij.
5. Knutselen. Het deeg hoeft niet te rusten, je kunt meteen aan de slag.

Kleine waarschuwing: wees zuinig met de olie. Met te veel olie droogt het deeg slecht en blijft het zacht.

Gekleurd en wit zoutdeeg maken

Gewoon zoutdeeg wordt na het bakken lichtbruin, net een koekje. Wil je meer kleur? Kneed dan een paar druppels voedingskleurstof of een klodder plakkaatverf door het deeg. Verdeel het deeg eerst in bolletjes, zodat je meerdere kleuren tegelijk hebt. Tip: draag even handschoenen, want voedingskleurstof gaat lastig van je handen af.

Spierwit zoutdeeg met maïzena

Voor echt wit deeg, bijvoorbeeld voor sneeuwvlokjes of engeltjes in de kerstboom, gebruik je maïzena. Doe 1 kopje maïzena, 1 kopje zout en 1 kopje water in een pannetje en verwarm het op middelhoog vuur terwijl je blijft roeren. Zodra het mengsel dikker wordt en eruitziet als aardappelpuree, haal je de pan van het vuur. Laat het afkoelen en kneed het even door. Dit deeg is zachter en wat plakkeriger, maar het blijft prachtig wit en droogt sneller.

Hoe lang moet zoutdeeg in de oven?

Leg de werkjes op een bakplaat met bakpapier en bak ze op 100 °C. Reken op 1 tot 3 uur, afhankelijk van de dikte. Platte kersthangers zijn soms al na een uurtje klaar, een dikke handafdruk of een grote figuur heeft langer nodig. Wit zoutdeeg van maïzena bak je op een lagere temperatuur, rond de 75 °C.

Benieuwd of het klaar is? Duw zachtjes met een vork op het deeg. Veert het nog een beetje terug, dan mag het nog even blijven. Zet de oven bij twijfel niet hoger, want dan krijg je bubbels en scheurtjes. Laat de werkjes na het bakken afkoelen op de plaat.

Zoutdeeg drogen zonder oven

Geen zin om de oven uren aan te laten? Zoutdeeg kan ook aan de lucht drogen. Leg het op een warme, droge plek, bijvoorbeeld op een rooster boven de verwarming. Hoe lang moet zoutdeeg drogen op die manier? Reken op een paar dagen tot een week. Draai de werkjes af en toe om, zodat de onderkant ook hard wordt. Een combinatie werkt trouwens ook goed: eerst een dag aan de lucht laten drogen en daarna een uurtje in de oven.

Wat kun je met zoutdeeg maken?

Eigenlijk alles wat je ook van klei maakt. Een paar ideeën die bij ons altijd scoren:

• Kersthangers. Rol het deeg uit, steek er sterren, hartjes en kerstboompjes uit en prik met een rietje een gaatje voor het lintje. Een heerlijke activiteit als je op zoek bent naar ideeën voor kerst met kinderen, en opa en oma zijn er elk jaar weer blij mee.
• Handafdruk of voetafdruk. Rol een dikke lap deeg uit, druk het handje erin en snij er een rondje omheen. Schrijf met een tandenstoker de naam en datum erbij. Een kostbaar aandenken.
• Naambordje voor de slaapkamerdeur. Maak losse letters en plak ze op een plaatje deeg.
• Schaaltjes. Druk een plat rondje deeg over de buitenkant van een omgekeerd ovenvast schaaltje en bak het zo.
• Speelgoedeten. Mini-pizza’s, croissantjes en koekjes voor de speelkeuken. Ook een speelse manier om het over gezond eten voor kinderen te hebben: wie maakt de mooiste appel, wortel of broccoli?
• Afdrukken uit de natuur. Druk blaadjes, eikels of schelpen in het deeg voor een mooi herfst- of zomerwerkje.

Zoutdeeg verven en lakken

Pas als het werkje helemaal hard en afgekoeld is, kun je het verven. Plakkaatverf, waterverf en acrylverf werken allemaal. Acrylverf geeft de mooiste dekking, maar gaat niet meer uit kleding, dus trek de kids een oud T-shirt aan. Zout neemt verf niet overal even goed op, dus soms heb je twee laagjes nodig.

Wil je dat het werkje glanst en langer mooi blijft? Meng dan 1 deel vloeibare lijm met 1 deel water en smeer dat er met een kwastje overheen. Blanke vernis of transparante nagellak werkt ook. Zo’n laklaag beschermt tegen vocht, de grootste vijand van zoutdeeg.

Leuk weetje: strijkkralen, wiebeloogjes en glitters kunnen gewoon mee de oven in. Bij 100 °C smelten ze niet.

Handige tips bij het knutselen met zoutdeeg

• Onderdelen aan elkaar plakken? Maak beide kanten een beetje nat met water. Dat werkt als lijm.
• Wordt het deeg droog tijdens het spelen? Maak je handen nat en kneed het opnieuw door.
• Gaatjes prikken doe je vóór het bakken, anders breekt je werkje.
• Overgebleven deeg bewaren? Wikkel het in vershoudfolie of stop het in een afgesloten bakje in de koelkast. Zo blijft het ongeveer een week goed. Laat het voor gebruik even op kamertemperatuur komen.
• Gebakken werkjes bewaren doe je op een droge plek. In een vochtige ruimte, zoals de badkamer, worden ze na een tijdje weer zacht.

Veelgestelde vragen over zoutdeeg maken

Kan ik zoutdeeg maken zonder olie?

Ja, het lukt ook zonder. De olie maakt het deeg alleen wat soepeler en fijner om mee te kneden.

Waarom scheurt mijn zoutdeeg in de oven?

Meestal staat de oven te heet of is het werkje erg dik. Bak op maximaal 100 °C en laat dikke werkjes eerst een dag aan de lucht drogen.

Vanaf welke leeftijd kunnen kinderen met zoutdeeg spelen?

Vanaf een jaar of twee vinden kinderen kneden en vormpjes steken al geweldig. Blijf er bij peuters wel bij, zodat er niet te veel deeg in de mond verdwijnt.

Hoe lang blijft gebakken zoutdeeg goed?

Droog bewaard en gelakt gaat het jaren mee. Er hangen bij ons nog kersthangers in de boom die al heel wat Decembermaanden hebben meegemaakt.