Symptomen van coeliakie herkennen: waar moet je op letten?

Je hebt al maanden last van een opgeblazen buik, je bent moe terwijl je prima slaapt, en het ene broodje na het andere lijkt je verkeerd te zitten. Zou het dan toch iets met gluten te maken hebben? De symptomen van coeliakie zijn namelijk behoorlijk veelzijdig. Sommige mensen hebben vooral buikpijn en diarree, anderen merken het aan hun huid, hun energie of hun bloedwaarden. Dit lees je hier over de klachten, de eerste tekenen en wat je er het beste mee doet.

Wat is coeliakie?

Coeliakie is een ziekte van je afweer. Bij mensen met coeliakie reageert het lichaam op gluten, een eiwit dat in veel soorten graan zit: tarwe, gerst, rogge, spelt en kamut. Je eet het dus bijvoorbeeld in brood, pasta, koekjes en pizza. Eet je het wel, dan raakt je dunne darm ontstoken. Dat geeft klachten en op termijn kan het ervoor zorgen dat je minder voedingsstoffen opneemt.

Het gaat dus niet om een voorbijgaande gevoeligheid. Het is een blijvende aandoening, en de enige behandeling is helemaal geen gluten meer eten. Naar schatting heeft zo’n 1 procent van de Nederlanders coeliakie, en een flink deel weet dat zelf niet eens.

Symptomen van coeliakie: de meest voorkomende klachten

De klachten kunnen op elke leeftijd beginnen en verschillen sterk van persoon tot persoon. Daarom wordt coeliakie ook weleens laat herkend. Vaak begint het sluipend, en denk je lang dat het gewoon een gevoelige buik is.

Symptomen van coeliakie in je darmen

• buikpijn
• diarree, soms met een erg stinkende ontlasting
• soms juist verstopping

Symptomen van coeliakie buiten je buik

Je kunt ook last hebben van klachten die je niet meteen aan je darmen koppelt. Denk aan:

• gewichtsverlies
• moeheid en je niet lekker voelen
• bloedarmoede
• steeds ontstekingen in je mond, met rode pijnlijke plekjes of bloedend tandvlees
• een tintelend of doof gevoel in je handen of voeten
• slecht evenwicht of ontstoken gewrichten
• jeukende plekjes op je huid, soms met blaasjes (dermatitis herpetiformis), vooral bij volwassenen

Heb je een of twee van deze klachten? Dan heb je nog geen coeliakie. Veel van deze signalen komen ook door andere dingen, zoals stress, een tekort aan ijzer of een prikkelbare darm. Maar blijven ze terugkomen, dan is het goed om het te laten uitzoeken.

Symptomen van coeliakie bij volwassenen en vrouwen

Bij volwassenen zijn de klachten vaak vager dan bij kinderen. Denk aan terugkerende vermoeidheid, bloedarmoede, een opgeblazen gevoel of jeuk, zonder dat je buik duidelijk de boventoon voert. Bij vrouwen kunnen ook verminderde vruchtbaarheid en ontstekingen in de mond een signaal zijn. Coeliakie wordt bij vrouwen bovendien vaker vastgesteld dan bij mannen.

Kun je coeliakie op latere leeftijd krijgen?

Ja. De klachten kunnen op elke leeftijd beginnen, ook als je jarenlang zonder problemen brood hebt gegeten. Als klachten onverklaard blijven, is het dus geen vreemd idee om er ook op volwassen leeftijd nog aan te denken.

Wat zijn de eerste tekenen van coeliakie?

Een duidelijk eerste teken is er niet, en dat maakt het lastig. Bij veel mensen begint het met terugkerende buikpijn, een opgeblazen gevoel of wisselende stoelgang. Anderen merken eerst dat ze steeds moe zijn, of krijgen bloedarmoede zonder duidelijke oorzaak. Bij sommige mensen is er zelfs helemaal geen klacht te merken, en komt de aandoening bij toeval aan het licht.

Welke ontlasting hoort bij symptomen van coeliakie?

Typisch voor coeliakie is een vettige, smeuïge en stinkende ontlasting. Door het vet dat niet goed wordt opgenomen, blijft de ontlasting soms achter in de wc-pot als zogeheten remsporen. Dat hoeft niet altijd zo te zijn, en niet iedereen met coeliakie heeft diarree. Sommigen hebben juist last van verstopping.

Symptomen bij een coeliakie aanval

Een aanval zoals bij astma bestaat niet, maar je kunt wel flink last krijgen na het eten van gluten, met buikkramp, misselijkheid, diarree en een opgeblazen gevoel. Wie al weet dat hij coeliakie heeft en per ongeluk gluten binnenkrijgt, kan daar uren tot dagen last van houden. Hoe heftig dat is, verschilt per persoon, en sommige mensen merken nauwelijks iets.

Symptomen van coeliakie bij kinderen

Bij kinderen zie je naast buikpijn en diarree ook vaak dat ze slecht groeien of afvallen. Soms komen kinderen ook laat in de puberteit. Merk je dat je kind opvallend klein blijft, nauwelijks aankomt of vaak buikpijn heeft? Bespreek het dan met de huisarts. Ook als iemand in je gezin coeliakie heeft, kan het goed zijn om te laten testen, omdat de aandoening vaker voorkomt in families.

Hoe kom je erachter of je coeliakie hebt?

Je weet pas zeker of je coeliakie hebt na onderzoek in het ziekenhuis. De huisarts begint meestal met bloedonderzoek, en soms volgt er een kijkonderzoek van de darm met een kleine weefselproef. Heel belangrijk: stop niet zelf met gluten eten voordat je getest bent. Dan kunnen de uitslagen namelijk er normaal uitzien terwijl je wel coeliakie hebt, omdat de tekenen in je bloed en darm weer afnemen.

Een zelftest van de drogist of online kijkt naar antistoffen in een druppel bloed. Dat kan een eerste indicatie geven, maar het is geen diagnose. Is de uitslag positief, of houden je klachten aan terwijl de test negatief was? Dan is de huisarts de volgende stap.

Wat is het verschil tussen coeliakie en glutenintolerantie?

Coeliakie is een afweerziekte die je darm beschadigt. Bij glutenintolerantie of glutengevoeligheid heb je wel klachten na gluten, maar zonder die darmschade en zonder de afwijkingen die je bij coeliakie ziet in je bloed. Ook een glutenallergie, een allergische reactie op tarwe, is iets anders dan coeliakie. Om het verschil te kunnen weten, heb je dus onderzoek nodig. Passen je klachten na het eten niet bij coeliakie, dan kan voedselintolerantie een andere verklaring zijn, met eigen symptomen en oplossingen.

Wat gebeurt er als je coeliakie niet behandelt?

Dan blijft je darm ontstoken en kun je klachten houden. Op termijn kunnen tekorten ontstaan, zoals bloedarmoede en botontkalking. Dat is een belangrijke reden om niet te blijven afwachten als je klachten hebt, maar het te laten onderzoeken.

Wat kun je doen bij symptomen van coeliakie?

Herken je jezelf in meerdere klachten, en houden ze al een tijdje aan? Maak dan een afspraak met je huisarts. Schrijf van tevoren op welke klachten je hebt, hoe lang al en wat je eet, dat helpt bij het gesprek.

Heb je coeliakie? Dan moet je levenslang glutenvrij eten. Dat klinkt ingrijpend, maar er is gelukkig veel wat je wel mag eten: rijst, aardappelen, boekweit, maïs, groente, fruit, vlees, vis, eieren, noten en peulvruchten. Let wel op bij paneermeel, sojasaus en marinades, want daar zit vaak gluten in. Een diëtist helpt je op weg, en glutenvrij eten wordt na de eerste weken een stuk makkelijker dan het in het begin lijkt. Heb je vragen over je klachten of twijfel je? Dan blijft de huisarts je eerste aanspreekpunt.